Hi\u00e7 izlememe ragmen iki g\u00fcnd\u00fcr heryerde konusulan “A\u015fk-\u0131 Memnu” dizisi gazete okuyan, televizyon seyreden herkes gibi detayl\u0131 haber ve yorumlar\u0131yla benim de kar\u015f\u0131ma \u00e7\u0131kt\u0131. “A\u015fk-\u0131 Memnu”, “Yasak A\u015fk” demektir. Memnu yani men edilmi\u015f, yasak. Halit Ziya genellikle eserlerini a\u011f\u0131r ve anlamas\u0131 zor bir dille yazm\u0131\u015ft\u0131r. Iste bu \u00f6zelliklere sahip me\u015fhur “A\u015fk-\u0131 Memnu” da 1899-1900 y\u0131llar\u0131 i\u00e7inde bir dergide arkas\u0131 yar\u0131n bi\u00e7iminde yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Bu derginin ismi “Servet-i F\u00fcnun” yani “ilimler hazinesi” dir. Servet-i F\u00fcnun dergisi 1890 l\u00fc y\u0131llar\u0131n edebiyat ak\u0131m\u0131 olan “edebiyat-\u0131 cedide” yani “yeni edebiyat” \u0131n resmi yay\u0131n organ\u0131d\u0131r. Bu ak\u0131m\u0131n en \u00f6nemli akt\u00f6r\u00fc 1896 y\u0131l\u0131nda derginin ba\u015f\u0131na ge\u00e7mi\u015f olan Tevfik Fikret tir. Tevfik Fikret yaz\u0131 ve fikirleriyle, Cenap \u015eahabettin \u015fiirleriyle ve Halit Ziya U\u015fakl\u0131gil romanlar\u0131yla bu d\u00f6neme damgalar\u0131n\u0131 vurmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n
Derginin Anadolu’ya hitap etti\u011fini ve \u00e7ok sat\u0131ld\u0131g\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Tahmini sat\u0131\u015f adeti 1000 k\u00fcsur olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Bu nedenle Halit Ziya’n\u0131n “A\u015fk-\u0131 Memnu” serisinin \u00e7ok ilgi \u00e7ektigini ve bilinirli\u011finin y\u00fcksek oldu\u011fu s\u00f6ylenemez. Zaten yukar\u0131da bahsetti\u011fim gibi bu ak\u0131m\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 eserlerde halktan kopuk a\u011f\u0131r bir dil kullan\u0131lm\u0131\u015f ve bunun do\u011fal sonucu olarak 5 y\u0131l i\u00e7inde de dergi yay\u0131ndan kalkm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Ge\u00e7mi\u015fte dili a\u011f\u0131r olan ve pek fazla ra\u011fbet g\u00f6rmeyen “Ask-\u0131 Memnu”, yakla\u015f\u0131k 110 y\u0131l sonra, daha basit dil kullan\u0131larak ve baz\u0131 eklemeler yap\u0131larak \u00f6nemli bir kitle taraf\u0131ndan merakla beklenen veya konusu ezberlenen bir eser haline geliyor.<\/p>\n
Yani en az\u0131ndan gen\u00e7lere “Servet-i f\u00fcnun” ve Edebiyat-\u0131 Cedide” anlat\u0131l\u0131rken \u00f6gretmenlerin i\u015fi kolayla\u015ft\u0131 diyebiliriz:” “A\u015fk-\u0131 Memnu” yu hat\u0131rlam\u0131yor musunuz? Frans\u0131zca \u00f6greten bir dad\u0131. Bu d\u00f6nemdekiler bat\u0131ya bakt\u0131lar, Frans\u0131z gibi duyarak,kendi toplumlar\u0131n\u0131n ya\u015fay\u0131\u015flar\u0131n\u0131 gerekti\u011fi gibi aksettirmediler. Ne halk,k\u00f6yl\u00fc ne de i\u015f\u00e7i meselesi ve duygular\u0131n\u0131 ele almad\u0131lar.”<\/p>\n
Tabi burada Tevfik Fikret i\u00e7in ayr\u0131ca bir paragraf a\u00e7al\u0131m. Elbette Tevfik Fikret’de ag\u0131r dille yazm\u0131\u015ft\u0131r ve bu nedenle bug\u00fcn onun eserlerini okumak isteyenler i\u00e7in \u015fiirleri t\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evrilmi\u015ftir.(A\u011f\u0131r dil diye s\u00fcrekli yaz\u0131yorum, a\u011f\u0131r dil halk\u0131n kullanmad\u0131\u011f\u0131 bir\u00e7ok yeni s\u00f6zc\u00fck kullan\u0131lmas\u0131 \u00f6zellikle arap\u00e7a ve fars\u00e7a. Bazen bu kelimeler s\u00f6zl\u00fckte bile bulunamayabilirdi) Ancak Tevfik Fikret toplum meselelerine de\u011finmi\u015f, devrin \u0131st\u0131rap ve s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131ndan bahsetmi\u015ftir.Saltanata kar\u015f\u0131 h\u00fcrriyeti savunmu\u015ftur.1881 y\u0131l\u0131nda Selanik’de do\u011fan Mustafa Kemal de gen\u00e7lik y\u0131llar\u0131nda Tevfik Fikret \u015fiirlerini ve fikirlerini takip etmi\u015ftir.<\/p>\n
A\u015fk-\u0131 Memnu nun yaz\u0131ld\u0131g\u0131 d\u00f6nemde II.Abdulhamid Osmanl\u0131 imparatoruydu. II. Abdulhamid’in nerede ortaya \u00e7\u0131kacag\u0131 belli olmayan hafiyeleri ve bask\u0131c\u0131 idare tarz\u0131 halk\u0131 bunalt\u0131yordu.<\/p>\n
ABD’li edebiyat\u00e7\u0131 Francis-Marion Crawford bu d\u00f6nemlerde Istanbul’u s\u0131k s\u0131k ziyaret etti. Bu ziyaretlerinde tuttu\u011fu notlarda bu bask\u0131c\u0131 rejimden pek bahsetti\u011fini s\u00f6yleyemeyiz. Kitaptan ufak bir b\u00f6l\u00fcmle yaz\u0131 tamamlayal\u0131m. Nerden nereye.
\n“T\u00fcrk erke\u011finin g\u00fcnd\u00fcz evinin d\u0131\u015f\u0131ndaki hayat\u0131 tamam\u0131yla erkekler aras\u0131nda ge\u00e7er ve ailesindeki kad\u0131nlardan herhangi biriyle birlikte g\u00f6r\u00fcnmekten ho\u015flanmaz. Asya yakas\u0131nda birka\u00e7 kez arabas\u0131nda pe\u00e7eli bir han\u0131m olan T\u00fcrk g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcm ama Istanbul yakas\u0131nda asla”* <\/p>\n
* 1890’larda Istanbul, Francis Marion-Crawford, Is Bankas\u0131 Yay\u0131nlar\u0131, s.48<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Hi\u00e7 izlememe ragmen iki g\u00fcnd\u00fcr heryerde konusulan “A\u015fk-\u0131 Memnu” dizisi gazete okuyan, televizyon seyreden herkes gibi detayl\u0131 haber ve yorumlar\u0131yla benim de kar\u015f\u0131ma \u00e7\u0131kt\u0131. “A\u015fk-\u0131 Memnu”, “Yasak A\u015fk” demektir. Memnu…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-574","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-gunluk"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.3nokta.com\/3Nokta\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/574","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.3nokta.com\/3Nokta\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.3nokta.com\/3Nokta\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.3nokta.com\/3Nokta\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.3nokta.com\/3Nokta\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=574"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.3nokta.com\/3Nokta\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/574\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.3nokta.com\/3Nokta\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=574"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.3nokta.com\/3Nokta\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=574"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.3nokta.com\/3Nokta\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=574"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}